Staraniami prof. UJK dr hab. M. G\u00f3rskiej-Zabielskiej z naszego Instytutu i mgra Zbigniewa Walenciaka (oddanego i zwi\u0105zanego z regionem pasjonata przyrody), rada gminy Tucz\u0119py podj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 nr XIX\/146\/2025 z dn. 25.08.2025, w sprawie ustanowienia pomnika przyrody nieo\u017cywionej.<\/p>\n
Jest nim g\u0142az narzutowy, le\u017c\u0105cy przy g\u0142\u00f3wnym skrzy\u017cowaniu we wsi Tucz\u0119py, pow. buski, o wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych: 50\u00b031’06.0″N, 20\u00b059’37.7″E.<\/p>\n
Walory poznawcze g\u0142azu narzutowego s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:
\n – jest eratykiem przewodnim – granitem Sm\u00e5land \u2013 maj\u0105cym obszar alimentacyjny w pd.-wsch. Szwecji,
\n – krystalizacja magmy nast\u0105pi\u0142a 1,75-1,5 mld lat (Gaal & Gorbatschev 1987) lub 1,85-1,66 mld lat (Lahtinen i in. 2008) temu; procesy magmowe mia\u0142y miejsce podczas p\u00f3\u017anej fazy orogenezy svekofe\u0144skiej oraz orogenezy gotyjskiej (dano-polskiej) w pd. Skandynawii. Nale\u017cy je \u0142\u0105czy\u0107 ze \u015brodkowymi (dwoma z pi\u0119ciu) cyklami diastroficznymi, zako\u0144czonymi ww. orogenezami,
\n – g\u0142az nosi dzi\u015b \u015blady wsp\u00f3\u0142czesnych proces\u00f3w morfogenetycznych w postaci: 1) eksfoliacji w cz\u0119\u015bci stropowej, 2) ubytk\u00f3w w morfologii \u015bcian zewn\u0119trznych genezy wietrzeniowej; w morfologii g\u0142azu narzutowego zapisa\u0142o si\u0119 tak\u017ce, du\u017co wcze\u015bniejsze, \u015brodowisko subglacjalne w postaci 3) wyg\u0142adu lodowcowego (widocznego od strony pn.) i 4) zaokr\u0105glenia kraw\u0119dzi i naro\u017cy; g\u0142az niestety do\u015bwiadczy\u0142 tak\u017ce niszcz\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci antropogenicznej (widoczny na fotografii 5) du\u017cy ubytek po prawej stronie obiektu)
\n – wg informacji ustnej g\u0142az zosta\u0142 przytransportowany z oddalonej o 2 km Wierzbicy.<\/p>\n
Wi\u0119cej na temat nowego pomnika przyrody nieo\u017cywionej pod linkiem:<\/p>\n