POZNAJEMY ŚWIADKÓW EPOKI GLACJALNEJ W PRUSZKOWIE – TERENOWA WYSTAWA GŁAZÓW NARZUTOWYCH W MIEŚCIE – realizacja projektu PAN „Otwarta Nauka”

Prof. UJK dr hab. Maria Górska-Zabielska, pracownik naszego Instytutu, otrzymała w dn. 14.04.2026 r. grant Komitetu Nauk Geograficznych Polskiej Akademii Nauk, pod nazwą Otwarta Nauka, wspierającego upowszechnianie osiągnięć nauki.

Zaplanowane merytorycznie i logistycznie jej autorskie zadanie zostało zrealizowane 6. lipca 2026 r. i polegało na wymianie zniszczonych i nieczytelnych 20 identyfikatorów metalowych. Przytwierdzono je w 2022 r. do wybranych głazów narzutowych należących do miejskiej części Ścieżki Przyrodniczej, powstałej w ramach Pruszkowskiego Budżetu Obywatelskiego (projekt również prof. UJK dr hab. Marii Górskiej-Zabielskiej).

Metalowe identyfikatory zostały wymienione na plastikowe z filtrem UV (wyk. Renoma, Kielce). Usługę de/montażu identyfikatorów zapewniła firma Perfekta Anna Herman z Pruszkowa.

Nowo zaprojektowane identyfikatory w przystępny sposób prezentują najważniejsze informacje o poszczególnych głazach narzutowych, nawiązując do idei nauki obywatelskiej (citizen science). Umieszczona na nich merytoryczna informacja zawiera: nazwę narzutniaka, typ petrograficzny, wiek skały i wiek transportu glacjalnego ze Skandynawii. Ponadto każdy identyfikator ma w górnej swej części, od lewej, logo Polskiej Akademii Nauk – instytucji, zapewniającej finansowanie projektu, herb miasta Pruszkowa i logo Polskiego Towarzystwa Geograficznego, współorganizatora przedsięwzięcia. Każdy identyfikator jest wyposażony w kod QR, pod którym czytelnik przeczyta tekst pt.: „Zobacz więcej niż inni — odkryj sekrety ukryte w głazach narzutowych Pruszkowa”. Na licznych fotografiach rozpozna on zlokalizowane w mieście duże bloki skalne, które przywędrowały z lądolodem skandynawskim do Pruszkowa ok. 150-120 tys. lat temu. 

Zapewnienie społeczeństwu bezpieczeństwa ekologicznego, zapisane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w art. 74 ust. 1, powinno odbywać się m.in. poprzez nieformalną edukację ekologiczną.  Jej narzędziem mogą być głazy narzutowe w przestrzeni miejskiej Pruszkowa – elementy georóżnorodnego dziedzictwa przyrodniczego pd.-zach. Mazowsza. Jeszcze do wczoraj pozostawały one niemymi świadkami historii Ziemi, niedostrzeganymi przez przechodniów.

Niewielki plastikowy identyfikator umieszczony dziś na głazie pozwoli zwrócić na niego uwagę i nadać mu znaczenie. Krótkie informacje o pochodzeniu i budowie skały mogą pobudzić ciekawość mieszkańców, uświadamiając, że głaz to nie zimna masa, lecz obiekt niosący przekaz o przeszłości naszej planety, a przede wszystkim o glacjalnej przeszłości Pruszkowa sprzed ok. 150-120 tys. lat. Od tego momentu głaz „ożyje” w świadomości odbiorcy, stając się impulsem do refleksji nad pięknem i wartością przyrody nieożywionej. Osoba z rozbudzoną potrzebą poznawczą zacznie poszukiwać wiedzy, pogłębiać świadomość ekologiczną i podejmować postawy prośrodowiskowe. Zrozumienie znaczenia takich obiektów może inspirować do działań na rzecz zachowania równowagi ekologicznej, wynikających z wewnętrznej potrzeby, a nie z nakazów odgórnych. To również realizacja idei kalotropizmu – jedności piękna i dobra w trosce o przyrodę.

Projekt powstał w Roku Popularyzacji Nauki (2026), przy współpracy z Polskim Towarzystwem Geograficznym.